के सी जिनपिङले सत्ता छोड्न लागेका हुन् ?

काठमाडौँ । चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ २०१३ देखि चीनमा ‘सर्वोच्च नेता’ को रूपमा सत्तामा छन् । २०१८ मा राष्ट्रपतिको कार्यकाल सीमा समाप्त गर्ने निर्णय गर्दा उनलाई ‘जीवनभरका नेता’ पनि भनिएको थियो ।

तर पछिल्ला केही घटनाहरूले सायद सी जिनपिङ अब बिस्तारै संस्थागत संरचनामा आफ्नो शक्ति बाँडफाँड गर्ने वा सम्भावित उत्तराधिकारीको लागि मार्ग प्रशस्त गर्ने दिशामा अघि बढिरहेको संकेत गरेका छन् । जुन ३० मा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीपीसी) को पोलिटब्युरोको बैठकमा केही नयाँ नियमहरू छलफल गरिएको छ, जसमा पार्टीको प्रमुख निर्णय लिने र समन्वय गर्ने निकायहरूको भूमिका, संरचना र सञ्चालन सम्बन्धी केही नयाँ मापदण्डहरू तय गरिएको छ । यो बैठकको अध्यक्षता सी जिनपिङ आफैंले गरेका थिए, तर यो कदमलाई चिनियाँ राजनीतिमा अर्थपूर्ण घटनाको रुपमा विश्लेषण गरिएको छ ।

चीनको आधिकारिक सिन्ह्वा समाचारले यस बैठकको बारेमा भनेको छ, यी संस्थाहरूले यस बैठकबाट प्रमुख राष्ट्रिय निर्णयहरूको सम्बन्धमा नेतृत्व र समन्वय बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । तर पर्यवेक्षकहरूले यो बैठकलाई त्यति सामान्य तरिकाले हेरिरहेका छैनन् । धेरै विज्ञहरू विश्वास गर्छन्, यो बैठकको उद्देश्य चीनको लागि अर्को नेता खोज्ने धेरै लामो प्रक्रियाको सुरुवात हुन सक्छ । पर्यवेक्षकहरू विश्वास गर्छन्, सी जिनपिङ सम्भवतः अब आफ्नो भूमिकामा परिवर्तन तर्फ अघि बढिरहेका छन् ।

चीनले सन् २०२७ मा कांग्रेसको बैठक गर्दैछ, जसमा नयाँ राष्ट्रपति निर्वाचित हुनेछन् । यी नियमहरू सम्भवतः शक्ति हस्तान्तरणको समय आउँदैछ भनेर ल्याइँदै गरेको चिनियाँ राजनीतिमा विश्लेषण गरिएको विभिन्न मिडिया रिपोर्टमा उल्लेख गरिएको छ ।

तर चीनको मामिलामा नजर राख्ने धेरै अन्य विज्ञहरूले यसलाई केवल एक प्रशासनिक रणनीतिको रूपमा हेरिरहेका छन् । पछिल्ला घटनाक्रमले सी जिनपिङ धेरै हदसम्म दैनिक शासनमा आफुलाई अलिकति टाढा राखेको भएपनि देशको सम्पूर्ण शासन उनकै नियन्त्रणमा रहिरहने छ ।

कुटनीतिक विज्ञहरुले सी जिनपिङ अब हरेक सानो वा ठूलो मामिलामा आफैं संलग्न हुन चाहँदैनन् र यसका लागि उनी यस्तो अनुगमन प्रणाली तयार गरिरहेका छन्, जसले उनको निर्धारित एजेन्डा तलसम्म लागू भएको सुनिश्चित गर्दछ ।

चीनको शक्तिको १०० प्रतिशत नियन्त्रण अझै पनि सी जिनपिङको हातमा छ । सी जिनपिङको विपक्षी शिविर, जसमा पूर्व राष्ट्रपति हु जिन्ताओ पनि समावेश छन्, अझै सक्रिय छन् । त्यसकारण, प्रश्न यो छ कि के यो सी जिनपिङको नयाँ चाल हो, जसको उद्देश्य ‘नियन्त्रणको नयाँ मोडेल’ ल्याउनु हो ! सी जिनपिङको भविष्य वा चालको बारेमा चलिरहेको यो बहसले यस पटक ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा भाग नलिएपछि थप गति लिएको छ । २०१२ मा सत्ता सम्हालेपछि यो स्तरको बहुपक्षीय बैठकबाट उनी टाढा रहेको यो पहिलो पटक थियो । यस पटक चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली छियाङले उनको ठाउँमा सम्मेलनमा भाग लिए । यसलाई केवल प्रतीकात्मक मान्न सकिँदैन, तर यसले देखाउँछ कि सी जिनपिङ अब सार्वजनिक रूपमा केही जिम्मेवारी बाँडफाँड गर्ने नीति अपनाइरहेका छन् ।

सी जिनपिङको यो निर्णयको पछाडि केही कारणहरू हुन सक्छन्, जस्तै चीनको निरन्तर सुस्त अर्थतन्त्र, घरजग्गा क्षेत्रमा संकट, युवाहरूमा बढ्दो बेरोजगारी, अमेरिकासँग चलिरहेको व्यापार युद्ध र कोभिड पछि लागू गरिएका धेरै नीतिहरूको असफलता । यद्यपि, सी जिनपिङले शासन र आफ्नो शैलीलाई नियन्त्रण गर्ने तरिकालाई हेर्दा, उनी वास्तवमै पछि हट्ने सोचमा छन् भनेर भन्नु समयपूर्व हुनेछ । २०१२ मा सत्तामा आएदेखि, उनले शक्तिलाई यति धेरै केन्द्रीकृत गरेका छन् कि उनलाई आज आधुनिक चीनको सबैभन्दा शक्तिशाली नेता भनिन्छ । भ्रष्टाचार विरुद्धको उनको अभियानले लाखौं अधिकारीहरूलाई लक्षित गरेको छ, सयौं नेताहरू जेलमा छन्, जसमा धेरै सेना प्रमुख र पोलिटब्युरो सदस्यहरू पनि समावेश छन् । २०१६ मा उनलाई पार्टीको मुख्य नेता घोषित गरिएको थियो र आधुनिक चीनका संस्थापक माओत्सेतुङ पछि यो दर्जा कसैलाई दिइएको थिएन । २०२२ मा उनले तेस्रो पटक महासचिव र २०२३ मा तेस्रो पटक राष्ट्रपतिको रूपमा शपथ लिए, जसले उनका पूर्ववर्तीहरूको दुई कार्यकालको परम्परा तोडेको थियो ।

त्यसैले सी जिनपिङले के निर्णय लिइरहेका छन् र उनको निर्णयको प्रभाव के हुनेछ, यो २०२७ मा हुने अर्को पार्टी कांग्रेस बैठक पछि मात्र थाहा हुनेछ । तर विज्ञहरू उनको नेतृत्वमा चिनियाँ शक्तिको शैली व्यक्तिगत नेतृत्वबाट संस्थागत नेतृत्वमा सर्दै गएको देखिकोमा एकमत रहेका छन्, तर नियन्त्रण अझै पनि उनको हातमा छ । यदि यो रणनीति सफल भयो भने, यसले चीनको राजनीतिक स्थिरता कायम राख्न सक्छ, तर यदि यो सन्तुलन बिग्रियो भने, यसले आन्तरिक कलह र असन्तुष्टि पनि निम्त्याउन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।