ड्रम समूह ‘कोडो’ विश्व टूरमा: अनुशासन र मेहनतले चम्किएको जापानी सांगीतिक टोली

काठमाडौँ । फ्रान्सको राजधानी पेरिसस्थित प्रसिद्ध साले प्लेयेल सभागृहअगाडि केही दिनअघि एउटा बस रोकिन पुग्यो । बसबाट ओर्लिएका १४ जना साधारण पर्यटक थिएनन्, उनीहरू जापानको चर्चित कोडो समूहका कलाकार थिए । परम्परागत जापानी ड्रम ‘ताइको’ बजाएर विश्वभर नाम कमाएको यो समूह अहिले विश्व भ्रमणमा छ ।

ठूला कलाकार भए पनि उनीहरू आफ्नो सामान आफैं बोक्छन् । भारी ड्रमसमेत आफैं उठाएर मञ्चसम्म पुर्‍याउँछन् । उनीहरूसँग जापानबाट ल्याइएका चामलका बोरा पनि थिए, किनकि समूहका सदस्य आफ्नै खाना आफैं पकाउँछन् र जापानी चामल मात्र प्रयोग गर्छन् ।

कोडो समूहमा स्थान बनाउन भने निकै कठिन छ । छनोटमा परेका प्रशिक्षार्थीलाई जापानको साडो टापुस्थित प्रशिक्षण केन्द्रमा पठाइन्छ । पहिले निर्वासनका लागि चिनिने यस टापुमा दुई वर्षसम्म फोन, इन्टरनेट वा दूरदर्शन प्रयोग गर्न पाइँदैन । बिहान साढे पाँच बजे लामो दौडबाट दिन सुरु हुन्छ । त्यसपछि दिनभर अभ्यास, खाना र फेरि अभ्यास चलिरहन्छ ।

प्रशिक्षणमा ड्रम मात्र होइन, बाँसुरी, नृत्य र अन्य बाजा बजाउन पनि सिकाइन्छ । प्रशिक्षार्थीहरूले खेतमा काम गरेर चामल आफैं उब्जाउँछन् । देवदारको काठ काटेर ड्रम बजाउने लठ्ठीसमेत आफैं बनाउछन् ।

कडा अभ्यासका कारण पहिलो वर्षमै आधाभन्दा बढी प्रशिक्षार्थी बीचमै छोडेर फर्किन्छन् । दोस्रो वर्ष सकिँदासमेत सबैलाई अवसर मिल्दैन । कहिले एक-दुई जनामात्र कनिष्ठ सदस्य बन्छन्, कहिले कसैलाई पनि चयन गरिँदैन । कनिष्ठ सदस्य बनेपछि पनि एक वर्ष आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरेपछि मात्र स्थायी सदस्य बन्न सकिन्छ ।

जापानको साडो टापुमा आधारित कोडो व्यावसायिक ताइको (पारंपरिक जापानी ड्रम) समूह हो । यस समूहले जापानमै मात्र नभई विदेशमा पनि ताइको ड्रमलाई लोकप्रिय बनाउने काम गरेको छ । समूहले नियमित रूपमा जापान, युरोप र संयुक्त राज्य अमेरिका भ्रमण गर्छ ।

कोडोको स्थापना १९८१ मा भएको हो र सोही वर्ष बर्लिनर फिलहार्मोनीमा पहिलो प्रस्तुति दिएको थियो । यो समूह कहिलेकाहीँ १९७१ मा स्थापित ओन्डेकोजा समूहको पुनःनामकरण भइसकेको समूहका रूपमा पनि लिइन्छ । तर, कोडो बन्नु अघि ओन्डेकोजाका नेता डेन तगायासु समूहबाट अलग भए र मुख्य प्रस्तोता एइटेत्सु हायाशी पनि छिट्टै अलग भए । हायाशीले नयाँ समूहको लागि ‘कोडो’ नाम सुझाए ।

नामको पहिलो अर्थ ‘ड्रमका बच्चा’ हो, जुन आमाहरूले आफ्ना बच्चालाई संगीतले निदाउँछ भन्ने प्रतिक्रिया बाट प्रेरित थियो । दोस्रो अर्थ ‘धड्कन’ हो, जुन गर्भमा आमाको छातीको धड्कन र ताइको ड्रमको ध्वनि तुलना गरेर राखिएको हो ।

कोडोले स्थापना पछि सात वर्षसम्म युरोप, जापान, उत्तर र दक्षिण अमेरिका, तथा फार ईस्टमा प्रस्तुति दिएको थियो । पछि साडो टापुमा कोडो भिलेज स्थापना गरियो र वार्षिक अर्थ सेलेब्रेशन नामक अन्तर्राष्ट्रिय कला महोत्सव सुरु गरियो, जसको व्यवस्थापन साडो सिटी र कोडो कल्चरल फाउन्डेशनले गर्छ ।

कोडोले १९८४ मा लस एन्जलसमा भएको ओलम्पिक आर्ट्स फेस्टिभलमा तीन वटा पूर्ण रूपमा टिकट बिक्री हुने प्रस्तुति दिएको थियो । यो १० हप्ते कार्यक्रम १९८४ को ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक अघि भएको थियो ।

कोडो विश्वकै सबैभन्दा परिचित र सम्मानित ताइको समूह मानिन्छ र जापान बाहिर ताइको प्रस्तुति गर्ने राजदूत समूहको रूपमा लिइन्छ । यसको प्रतिष्ठाको एक प्रमुख आधार उनीहरूको कडा प्रशिक्षण प्रणाली हो । प्रारम्भिक समयमा प्रशिक्षार्थीहरूले दैनिक दुई पटक लामो दूरीको दौड अभ्यास गर्थे । १९८९ मा कोडोको प्रशिक्षण बारे रिपोर्ट अनुसार, अहिले अभ्यास अलि कम गरिएको भए पनि अझै अनुशासित रहेको छ ।  कोडो समूहले पारम्परिक जापानी संगीतलाई विश्वभर परिचित गराउने एउटा प्रेरणादायी यात्रा तय गरेको छ ।

#ड्रम_समूह_कोडो #विश्व_टूर #जापानी_संगीत #अनुशासन_र_मेहनत #सांगीतिक_टोली #CulturalTour #arghakhanchicom #arghakhanchidotcom #arghakhanchicomHD