नागपञ्चमीको साईत ५:२१ देखि ८:२९ सम्म

काठमाडौं, १ भदौ ।
हिन्दु धर्मावलम्बीको प्रमुख पर्व नागपञ्चमी आज (सोमबार) मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन नागपञ्चमी मनाउने धार्मिक परम्परा रहेको छ।

यस दिन भगवान् शिवसँगै नाग देवताको पूजा गर्ने चलन छ। धार्मिक मान्यताअनुसार नाग देवता भगवान् शिवलाई प्रिय भएकाले शिवले नागलाई आफ्नो गलामा धारण गरेका छन्। त्यसैले नागपञ्चमीका दिन शिवलिंगसँगै स्थापित नाग देवताको पूजा गर्नु शुभ मानिन्छ।

पूजा गर्ने शुभ मुहूर्त कति बजे?

पञ्चाङ्गअनुसार नागपञ्चमीको पञ्चमी तिथि साउन ३१ गते आइतबार अपराह्न ४ बजेर ५२ मिनेटमा सुरु भएर भदौ १ गते सोमबार साँझ ५ बजेसम्म रहनेछ।
उदयतिथिका आधारमा नागपञ्चमी सोमबार नै मनाइँदैछ। यस दिन नागपञ्चमीको पूजा गर्ने शुभ मुहूर्त बिहान ५ बजेर ५१ मिनेटदेखि ८ बजेर २९ मिनेटसम्म रहेको बताइएको छ।

कसरी गर्ने नाग देवताको पूजा?

नागपञ्चमीका दिन भगवान् शिवको पूजा गरेजस्तै नाग देवताको प्रतिमाको समेत पूजा गर्न सकिन्छ। सुरुमा नाग देवताको प्रतिमामा जल अर्पण गर्ने, त्यसपछि दूधले अभिषेक गरी टीका, अक्षता तथा फूल चढाउने परम्परा छ।

त्यसपछि भगवान् शिवको पूजा तथा आरती गर्न सकिन्छ। शिवलिंगसँगै नाग देवताको प्रतिमा स्थापित रहेको अवस्थामा शिवको पूजासँगै नाग देवताको पनि पूजा हुने धार्मिक विश्वास छ।

जीवित सर्पलाई दूध पिलाउनु उचित होइन
नागपञ्चमीका अवसरमा कतिपय स्थानमा जीवित सर्पलाई दूध पिलाउने चलन देखिन्छ। तर वैज्ञानिक दृष्टिले सर्पलाई दूध पिलाउनु उचित मानिँदैन। सर्प सामान्यतया दूध खाने वा पिउने जीव होइन। जबरजस्ती दूध पिलाउने वा सर्पको मुख दूधमा डुबाउने कार्यले सर्पलाई हानि पुग्न सक्छ।

त्यसैले धार्मिक आस्थाको सम्मान गर्दै जीवित सर्प समातेर पूजा गर्नु वा दूध पिलाउनुको सट्टा मन्दिरमा स्थापित नाग देवताको प्रतिमाको पूजा गर्नु सुरक्षित र उचित मानिन्छ ।

नागपञ्चमीमा पूजा गर्दा के हुन्छ?

धार्मिक मान्यताअनुसार नागपञ्चमीका दिन नाग देवताको पूजा गर्नाले सर्प तथा अन्य भयबाट मुक्ति मिल्ने र जीवनमा आउने समस्या कम हुने विश्वास छ।

कतिपय ज्योतिषीय परम्परामा नाग देवताको पूजालाई कुण्डलीमा उल्लेख हुने ‘कालसर्प दोष’को शान्तिसँग समेत जोडिएको पाइन्छ। यद्यपि यो धार्मिक तथा ज्योतिषीय मान्यता हो, यसलाई वैज्ञानिक तथ्यका रूपमा लिन सकिँदैन। नाग देवताको पूजा गरे सुख, समृद्धि र उन्नति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ।

भविष्य पुराणमा पनि उल्लेख

नागपञ्चमीसँग सम्बन्धित कथाको उल्लेख भविष्य पुराणको परम्परामा पाइन्छ। कथाअनुसार सुमन्तु मुनिले राजा शतानिकलाई नागपञ्चमीको महत्वबारे बताएका थिए।
श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन नागलोकमा विशेष उत्सव हुने भएकाले पृथ्वीलोकमा पनि नाग देवताको पूजा गर्ने परम्परा सुरु भएको धार्मिक विश्वास छ।

जनमेजयको नाग यज्ञसँग जोडिएको कथा

महाभारतमा राजा जनमेजयसँग सम्बन्धित नाग यज्ञको प्रसंग पनि नागपञ्चमीसँग जोडिन्छ। आफ्ना पिता परीक्षितको मृत्युको बदला लिन राजा जनमेजयले नागहरूको विनाश गर्ने उद्देश्यले नाग यज्ञ गराएका थिए।
यज्ञमा धेरै नागहरू अग्निमा पर्न थालेपछि आस्तिक मुनिले यज्ञ रोक्न पहल गरेको कथा महाभारतमा उल्लेख छ। आस्तिक मुनिको प्रयासपछि नागहरूको रक्षा भएको मानिन्छ। नागपञ्चमीको धार्मिक परम्परालाई नागप्रति सम्मान र संरक्षणको सन्देशसँग पनि जोडेर हेर्ने गरिन्छ।

नागपञ्चमीमा के गर्ने?