काला परेका पित्तलका भाँडा चम्काउने यी हुन् सहज उपाय

काठमाडौं, ३० भदौ। घरमा रहेका पित्तलका भाँडाकुँडा र सजावटका सामग्रीहरू तिनको सुनौलो चमकका कारण सधैं आकर्षक देखिन्छन्।

चाहे पूजामा प्रयोग गरिने पित्तलको दियो होस्, चाडपर्वमा निकालिने पित्तलको थाल होस् वा वर्षौंदेखि जतन गरेर राखिएको पुरानो भाँडो नै किन नहोस्, यी वस्तुहरू केवल घरको सजावटसँग मात्र नभई हाम्रा सम्झना र परम्पराहरूसँग पनि जोडिएका हुन्छन्। तर, समय बित्दै जाँदा तिनको चमक क्रमशः हराउँदै जान्छ र पित्तलको सतहमा कालो वा खैरो तह बन्छ। त्यसैले, धेरै मानिसहरू तिनको चमक फर्काउन पालिस गर्नेबारे सोच्छन्। यद्यपि, सधैं यसो गर्नु आवश्यक हुँदैन; घरमै पाइने सामान्य सामग्रीहरू प्रयोग गरेर पनि पित्तलका सामानहरूको हराएको चमक धेरै हदसम्म फर्काउन सकिन्छ।

पित्तल किन कालो हुन्छ?

पित्तल मुख्यतया तामा र जस्ता (जिंक) मिलेर बनेको एक मिश्रित धातु हो। जब यो हावा, चिस्यान, पानी वा केही खाद्य पदार्थहरूको लामो समयसम्म सम्पर्कमा आउँछ, तब यसको सतहमा बिस्तारै एउटा तह बन्न थाल्छ। यसै कारणले गर्दा, समय बित्दै जाँदा चम्किलो पित्तल कालो, खैरो वा फिक्का देखिन थाल्छ। यस प्रक्रियालाई ‘टार्निसिङ’ भनिन्छ। यो असामान्य होइन, तर यदि पित्तलका सामानहरू नियमित रूपमा सफा र हेरचाह गरिएन भने दागहरू धेरै जिद्दी हुन सक्छन्। राम्रो खबर यो हो कि महँगो सफाइ उत्पादनहरू वा व्यावसायिक पालिसिङ सधैं आवश्यक पर्दैन; कागती, नुन, सिरका, बेकिङ सोडा र इमली जस्ता दैनिक प्रयोग हुने वस्तुहरूले पित्तल सफा गर्न मद्दत गर्न सक्छन्।

कागती र नुनको प्रयोग

पित्तलमा जमेको हल्का कालोपन वा दाग हटाउन कागती र नुनको प्रयोग गर्नु निकै सजिलो उपाय हो। यसका लागि, एउटा कागतीलाई बीचबाट काटेर त्यसको काटिएको भागमा अलिकति नुन छर्कनुहोस्। अब, यसलाई पित्तलको सतहमा बिस्तारै रगड्नुहोस्। कागतीमा हुने अम्लले जमेको कालोपन वा दागलाई खुकुलो बनाउन मद्दत गर्छ भने नुनले हल्का ‘स्क्रबर’ (घोट्ने पदार्थ) को रूपमा काम गर्छ। यो विधि पित्तलका कचौरा, थाल, पूजाका सामग्री र दैनिक प्रयोग हुने साना वस्तुहरू सफा गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। सफा गरिसकेपछि, ती सामग्रीहरूलाई पानीले पखाल्नु र राम्ररी सुकाउनु आवश्यक छ।

भिनेगर र बेकिङ सोडाको प्रयोग

यदि पित्तलमा सामान्य सरसफाइले नजाने खालका काला दागहरू छन् भने तपाईं सेतो भिनेगर र बेकिङ सोडाको मिश्रण प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। यी दुईलाई मिसाएर बाक्लो लेप (पेस्ट) बनाउनुहोस् र दाग लागेको ठाउँमा लगाउनुहोस्। यसलाई करिब ५ देखि १० मिनेटसम्म त्यत्तिकै रहन दिनुहोस्। त्यसपछि, नरम स्पन्ज वा कपडाले बिस्तारै सफा गर्नुहोस् र पानीले पखाल्नुहोस्। याद राख्नुहोस्, पित्तल सफा गर्दा जोडले घोट्नु पर्दैन; धेरै रगड्दा सतहमा कोतरिन वा दाग बस्न सक्छ।

इमली वा गोलभेडाको प्रयोग

पित्तल सफा गर्न इमली वा गोलभेडाको प्रयोग पनि गर्न सकिन्छ। पित्तलको चमक हराएको वा दाग लागेको सतहमा इमलीको गुदी वा गोलभेडाको रस लगाउनुहोस् र केही बेर त्यत्तिकै छोडिदिनुहोस्। तिनमा पाइने प्राकृतिक अम्ल (एसिड) ले पित्तलमा जमेको दाग वा फोहोरको तह हटाउन मद्दत गर्छ। केही समयपछि, उक्त वस्तुलाई पानीले राम्ररी धुनुहोस् र नरम कपडाले पुछेर सुकाउनुहोस्। पित्तलको सतहमा हल्का वा मध्यम स्तरको दाग वा फोहोर जमेको अवस्थामा यो विधि विशेष रूपमा उपयोगी हुन्छ।

पिठो, नुन र भिनेगर प्रयोग

पिठो, नुन र भिनेगरबाट बनेको पेस्ट धेरै फोहोर वा कालोपन लागेका पित्तलका सामानहरू सफा गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ। पेस्ट बनाउन यी तीनवटै सामग्रीहरू बराबर मात्रामा मिसाउनुहोस् र पित्तलको सतहमा लगाउनुहोस्। यसलाई करिब १५ देखि २० मिनेटसम्म त्यत्तिकै रहन दिनुहोस् र त्यसपछि पानीले राम्ररी पखाल्नुहोस्। यो विधि पुराना पित्तलका भाँडाकुँडा, घण्टी, पूजाका सामग्री र थालहरू सफा गर्न उपयुक्त हुन्छ। यद्यपि, कुनै पनि घरेलु उपाय पूरै वस्तुमा प्रयोग गर्नु अघि, त्यसलाई वस्तुको सानो र बाहिरबाट सजिलै नदेखिने भागमा परीक्षण गर्नु उत्तम हुन्छ।

हल्का दागका लागि टुथपेस्ट

यदि पित्तलमा हल्का मात्र दाग वा मयल जमेको छ भने थोरै मात्रामा साधारण सेतो टुथपेस्ट प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसलाई नरम कपडामा लिएर पित्तलको सतहमा बिस्तारै दल्नुहोस्। त्यसपछि, पानीले पखाल्नुहोस् र उक्त वस्तुलाई राम्ररी सुकाउनुहोस्।

सफा गरिसकेपछि पित्तलका सामानलाई चम्किलो राखिरहने उपाय

पित्तलका सामानहरूमा बारम्बार दाग लाग्न वा तिनको चमक हराउन नदिन नियमित हेरचाह आवश्यक हुन्छ। प्रयोग गरिसकेपछि यी भाँडाहरूलाई लामो समयसम्म भिजेको अवस्थामा नछोड्नुहोस् । बरु हल्का साबुनले सफा गरेर तुरुन्तै सुकाउनुहोस्। सफा गर्दा कडा खालका डिटर्जेन्ट वा खस्रो ब्रस (स्क्रबर) को प्रयोग नगर्नुहोस्। पित्तलका सामानहरू राख्ने ठाउँ पनि सुख्खा हुनुपर्छ। यदि तपाईं लामो समयसम्म तिनको प्रयोग नगर्ने हो भने तिनलाई नरम कपडाले बेरेर राख्नुहोस्, यसले गर्दा ओसिलोपन र हावासँगको प्रत्यक्ष सम्पर्क कम गर्न मद्दत पुग्छ।