पाकिस्तानमा ३ लाख ५० हजार बढी एडस संक्रमित, ८० प्रति अझै अनभिज्ञ

इस्लामबाद, पाकिस्तानको स्वास्थ्य प्रणाली आखिर कुन आधारमा चलिरहेको छ भन्ने प्रश्न उब्जिएको छ ।

हालै कराँचीजस्तो प्रमुख सहरको एउटा सरकारी अस्पतालमा एचआईभी संक्रमणका घटनाहरू फेला परेका छन्। अधिकारीहरूका अनुसार पछिल्ला केही सातामा संक्रमितहरूको संख्या तीव्र गतिमा बढेको छ।

सिन्धका श्रममन्त्री सईद घानीले यसै साताको सुरुमा जानकारी दिएअनुसार सिन्ध कर्मचारी सामाजिक सुरक्षा संस्थाद्वारा सञ्चालित ‘कुलसुम बाई वालिका अस्पताल’ मा बिरामी तथा स्थानीय बासिन्दासहित १० हजार ५०० भन्दा बढी मानिसहरूको परीक्षण गरिएको थियो। तीमध्ये १२० जनामा संक्रमण पुष्टि भयो। सिन्ध प्रान्तका बालबालिकाहरू यस संक्रमणबाट प्रभावित भएका छन्।

अल जजिराका अनुसार यस संस्थाद्वारा सञ्चालित अर्को केन्द्रमा रहेको लान्धी क्षेत्रमा गरिएको परीक्षण अभियानका क्रममा थप १० जनामा संक्रमण फेला पर्यो। यो संस्था एक स्वायत्त निकाय हो, जसले सिन्धभरका औद्योगिक तथा व्यावसायिक क्षेत्रका कामदारहरू र उनीहरूमा आश्रित व्यक्तिहरूलाई स्वास्थ्य सेवा, चिकित्सा सुविधा तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गर्दछ। यस अस्पतालको संकट पहिलो पटक सन् २०२५ को नोभेम्बरमा सार्वजनिक भएको थियो।

कराँचीको साइट टाउनका बासिन्दाहरूले त्यहाँ उपचार गराइरहेका बालबालिकाहरूमा संक्रमणको एक समूह फेला परेको कुरा थाहा पाए। यो अवस्था अक्टोबर २०२५ मा सुरु भएको थियो, जब स्वास्थ्य विभागले एचआईभीका ६ वटा घटनाहरू पत्ता लगायो।

यसैबीच, ३ जुलाईमा पाकिस्तानको शहबाज सरिफ सरकारले गुणस्तरहीन सिरिन्जमाथि प्रतिबन्ध लगाउने आदेश दियो। साथै, स्वास्थ्य मन्त्री मुस्तफा कमालले कुनै पनि शल्यक्रिया गर्नु अघि देशभर एचआईभी परीक्षण अनिवार्य गरिने घोषणा गरे। १४ जुलाईमा मुख्यमन्त्री मुराद अली शाहले दुईवटा आन्तरिक छानबिनबाट गम्भीर त्रुटिहरू फेला परेको घोषणा गरे।

यसमा संक्रमण नियन्त्रणसम्बन्धी मापदण्डहरूको उचित पालना नहुनु, सुरक्षा सामग्रीको अपर्याप्त प्रयोग र एकपटक मात्र प्रयोग हुने सिरिन्जको गलत प्रयोग जस्ता विषयहरू समावेश थिए। गत नोभेम्बरमा १६ जना एचआईभी(पोजिटिभ बालबालिकाहरूको पहिचान गरिएको थियो। साथै, १९ जुनमा प्रान्तीय लोकपाल समक्ष एउटा प्रतिवेदन पेस गरिएको थियो, यसमा ७८ जनामा संक्रमण र ६ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ। अस्पतालका केही कर्मचारीहरूलाई प्रशासनिक तथा सुपरिवेक्षकीय कमजोरीका लागि जिम्मेवार ठहर्‍याइएको छ।

त्यसयता संक्रमितको संख्या बढेको छ । केन्द्रमा नयाँ संक्रमणहरू पुष्टि भएका छन्। मन्त्री घानीले बताएअनुसार सबै घटनाहरू अक्टोबर २०२५ देखि सुरु भएको ‘कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ’ अर्थात संक्रमितको सम्पर्कमा आएकाहरूको खोजीसँग सम्बन्धित छन्। थप घटनाहरू देखा पर्ने सम्भावना भए पनि परीक्षण कार्य जारी रहनेछ। जुलाई ३ मा ३७ जना चिकित्सक र अस्पतालका कर्मचारीहरूलाई स्पष्टीकरण सोध्दै सूचना जारी गरिएको थियो।

१४ दिनको समयसीमा पनि तोकिएको छ। घानीले बताए अनुसार दोषीहरू माथि कानुनी कारबाही गरिनेछ र उनीहरूलाई जागिरबाट बर्खास्त गरिनेछ। यसका साथै, घानीले अप्रत्यक्ष रूपमा आफैंले पनि जिम्मेवारी स्वीकार गरेका छन् । उनले भनेका छन् कि यदि राजीनामा दिँदा संकट समाधानमा मद्दत पुग्छ भने त्यसो गर्न आफूलाई कुनै आपत्ति हुने छैन।

यसअघि, सिन्ध उच्च अदालतमा एउटा निवेदन दर्ता गरिएको थियो, जसमा सिरिन्जको पुनः प्रयोगका कारण संक्रमण फैलिएको आरोप लगाइएको थियो। यस सम्बन्धमा जुलाई ४ मा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै घानीले सिरिन्जको पुनः प्रयोगका कारण संक्रमण नफैलिएको बताए बरु केबीभी अस्पतालले ‘अटो डिसेबल’ सिरिन्ज प्रयोग गर्छ, जसलाई पुनः प्रयोग गर्न मिल्दैन। यसका साथै, अदालतमा दर्ता गरिएको निवेदनमा पीडितहरूको संख्या लुकाइएको आरोप लगाइएको छ।

यसैबीच, विश्व स्वास्थ्य संगठन र युएन एडसले पाकिस्तानको यस संकटलाई संगठनको पूर्वी भूमध्यसागरीय क्षेत्रमा सबैभन्दा तीव्र गतिमा फैलिरहेको एचआईभी महामारीमध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेका छन् । यस क्षेत्रमा विगत १५ वर्षमा यसको संक्रमणमा २०० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। पाकिस्तानमा करिब ३ लाख ५० हजार मानिस एचआईभीसँग बाँचिरहेका छन्। यीमध्ये करिब ८० प्रतिशत व्यक्तिहरू आफ्नो अवस्थाबारे अनभिज्ञ छन्। साथै, केवल ३८ प्रतिशत बालबालिकाले मात्र उपचार पाइरहेका छन्।