श्रावण १० गते, २०८३ मा प्रकाशित
काठमाडौं, १० साउन । विश्वभरि २ लाख देखि २ लाख ७५ हजारको संख्यामा हिमनदीहरू रहेका छन्, जसले पृथ्वीको कुल पानीको ६९ प्रतिशत हिस्सा सञ्चित गरेर राखेका छन्।
अस्ट्रेलियाबाहेक अन्य सबै महादेशहरूमा यिनीहरू पाइन्छन्। यिनीहरूको ठूलो संख्या आर्कटिक, अलास्का र अन्टार्कटिकाका साथै हिमालय र एन्डिजजस्ता पर्वत शृङ्खलाहरूमा रहेको छ। वैज्ञानिकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि जलवायु परिवर्तनका कारण यी हिमनदीहरू पग्लन सक्छन् र यसले एसियालगायत विश्वका विशाल भू–भागहरूका लागि खतरा निम्त्याउन सक्छ।
नेचर कम्युनिकेशन्समा प्रकाशित एक अध्ययनमा स्वीडेन, अमेरिका, स्विट्जरल्याण्ड र नर्वेका अनुसन्धानकर्ताहरूले पृथ्वीका सबै हिमनदीमुनिको भू–भागको नक्साङ्कन गरे र एउटा आश्चर्यजनक निष्कर्षमा पुगेका छन । उनीहरूले जनाए अनुसार हिउँ पग्लिएर हराउँदै जाँदा पृथ्वीमा हाल पूर्ण रूपमा जमेका क्षेत्रहरूमा ५६ हजार ६५९ नयाँ तालहरू बन्ने छन्।
प्साला विश्वविद्यालय स्वीडेन, कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालय अमेरिका, लुजान विश्वविद्यालय स्विट्जरल्याण्ड र ओस्लो विश्वविद्यालय नर्वेका अनुसन्धानकर्ताहरूले ग्रिनल्याण्ड र अन्टार्कटिकाका मुख्य बरफका तहहरू बाहिर रहेका हिमनदीहरूको विश्लेषण गरेका छन । उनीहरूले ‘इन्स्ट्रक्टेड ग्लेसियर मोडल’ नामक त्रि आयामिक हिमनदी प्रवाह मोडेलको प्रयोग गरी हिमनदीहरूको नक्साङ्कन गरेका छन् ।
यस विश्लेषणको उद्देश्य हिमनदीहरू पूर्ण रूपमा लोप भएमा पृथ्वीको सतह कस्तो देखिनेछ भन्ने कुरा बुझ्नु थियो। यो प्रक्रिया जटिल थियो किनभने हिमनदीहरूको आधार प्रत्यक्ष रूपमा देखिँदैन, तिनको मुनी गहिरो उपत्यका, खाडल, प्राकृतिक बेसिन र हिउँ पग्लिएर बनेको पानी जम्मा हुन सक्ने क्षेत्रहरू लुकेका हुन सक्छन्।
यस अध्ययनको मुख्य निष्कर्ष यो थियो कि भविष्यमा यस्ता ५६ हजार ६५९ तालहरू बन्न सक्छन्, जसमध्ये प्रत्येकको न्यूनतम क्षेत्रफल ०.०५ वर्ग किलोमिटर हुनेछ। भविष्यमा बन्ने यी तालहरूले ४० हजार ६४७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगट्न र ३ हजार १३८ घन किलोमिटर पानी सञ्चय गर्न सक्छन्। पानीको यो परिमाण समुद्री सतहमा ७ मिलिमिटरको वृद्धिसँग बराबर हुन्छ । समुद्रमा सिधै बगेर जानुको सट्टा, यो पानी केही समयका लागि यिनै प्राकृतिक जलाशयमा सञ्चित भएर रहनेछ।
यसको अर्थ हिउँ पग्लेर खाली भएका नयाँ भू–भागमध्ये ६ प्रतिशत क्षेत्र तालहरूले ढाक्न सक्नेछ। अध्ययनले यस तथ्याङ्कलाई हिमनदी नभएका क्षेत्रहरूमा तालले ओगटेको विश्वव्यापी औसत भाग, जो करिब २ प्रतिशत छ, सँग तुलना गरेको छ। एसियाका पहाडी क्षेत्रहरू चिन्ताको विषय बनेका छन् । अध्ययनले हिमालय, काराकोरम, हिन्दुकुश, पामिर र तियान शान शृङ्खला लगायत एसियाका उच्च पहाडी क्षेत्रहरूलाई विशेष रूपमा संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा औंल्याएको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले एसियाली क्षेत्रमा हिमनदीका किनाराहरू नजिक ठूला खाडलहरू फेला पारेका छन्। यो महत्त्वपूर्ण छ किनभने हिमनदीको तल्लो भाग नजिक बन्ने तालहरूमा ठूलो परिमाणमा पानी जम्मा हुन सक्छ। यस्ता तालहरू मानिसको बसोबास भएका उपत्यका, सडक, जलविद्युत केन्द्र, कृषि क्षेत्र र गाउँहरूको नजिकै अवस्थित हुन सक्छन्।
उच्च पर्वतीय एसियामा हिमनदीका किनाराहरूमा देखिने ठूला खाडलहरूले हिम ताल फुट्दा आउन सक्ने आकस्मिक बाढीको जोखिमलाई सङ्केत गर्छन्। स घटनालाई ‘ग्लोफ’ अर्थात हिमताल फुट्दा आउने बाढी भनिन्छ। हिमतालाबको पानी अचानक बाहिर निस्किएर ठूलो परिमाणमा पानी, बरफ र गेग्रान उपत्यकातिर तीव्र गतिमा बग्दा यस्तो बाढी आउँछ।
अनुसन्धानले देखाउँछ कि जोखिममा रहेका विश्वको कुल जनसंख्याको आधाभन्दा बढी हिस्सा भारत, पाकिस्तान, पेरु र चीन गरी जम्मा चारवटा देशमा केन्द्रित छ। हिमनदी तालहरूका कारण आउने आकस्मिक बाढीको जोखिममा करिब १ करोड ५० लाख मानिसहरू पर्न सक्छन्। यस अध्ययनले ुउच्च पर्वतीय एसियाु ९ज्ष्नज ःयगलतबष्ल ब्कष्ब० लाई सबैभन्दा बढी मानिसहरू जोखिममा रहेको क्षेत्रका रूपमा पहिचान गरेको छ।
अन्य समाचारहरु
