भाद्र १७ गते, २०८३ मा प्रकाशित
काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट नेपाल ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षतिमा परिरहेका बेला छिमेकी मुलुक भारतले तत्काल राहत, उद्धार तथा प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराएको छ। बाढीपछि भारतले चारवटा सैन्य उडानमार्फत हालसम्म ६८.५ टन मानवीय तथा राहत सामग्री नेपाल पठाएको छ।
भदौ १० गते अर्थात् अगस्ट २६ मा भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको भीषण बाढीपछि भारतले सोही दिनदेखि नेपालका लागि ‘एयर ब्रिज’मार्फत राहत सहयोग सुरु गरेको थियो। भारतीय वायुसेनाको C-130J विमानमार्फत पहिलो चरणमा १० टन राहत सामग्री नेपाल ल्याइएको थियो। उक्त सामग्रीमा अस्थायी आश्रयस्थल, कम्बल, हाइजिन किट, सोलार बत्ती र औषधिलगायतका सामग्री थिए।
त्यसको भोलिपल्ट, अगस्ट २७ मा भारतीय वायुसेनाको C-17 विमानमार्फत सबैभन्दा ठूलो ३७.५ टन राहत सामग्री नेपाल ल्याइयो। यसमा २८.५ टन टेन्ट, कम्बल, हाइजिन किट, सोलार बत्ती, पानी निकाल्ने पम्प, किचन सेट र जेनेरेटर, थप ८ टन औषधि तथा १ टन खाद्य सामग्री समावेश थियो।
अगस्ट २८ मा तेस्रो उडानमार्फत थप १० टन राहत सामग्रीसँगै सुरुङ उद्धारका लागि भारतीय सेना र स्वास्थ्यकर्मीको टोली नेपाल पठाइएको थियो। यस चरणमा सुरुङमा फसेका व्यक्तिको खोज तथा उद्धारका लागि प्राविधिक टोलीले प्रभावित क्षेत्रको अवस्थाबारे अध्ययन सुरु गरेको थियो।
अगस्ट ३० मा चौथो भारतीय वायुसेनाको C-130 विमान ११ टन राहत तथा उद्धार सामग्रीसहित काठमाडौं आइपुगेको थियो। यसमा कम्बल, स्लीपिङ ब्याग, त्रिपाल, प्लास्टिक सिट तथा हाइजिन किटलगायतका सामग्रीसँगै सुरुङ उद्धारका लागि आवश्यक उपकरण र प्राविधिक टोली समावेश थियो।
यसरी चारवटा उडानमार्फत भारतले नेपाललाई उपलब्ध गराएको राहत सामग्रीको कुल परिमाण ६८.५ टन पुगेको छ।
उद्धारमा प्राविधिक जनशक्तिको सहयोग
भारतको सहयोग राहत सामग्रीमा मात्र सीमित छैन। बाढीका कारण जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा मानिसहरू फसेको खबर आएपछि भारतले सुरुङ उद्धारसम्बन्धी विशेषज्ञसहितको प्राविधिक टोली नेपाल पठाएको छ।
तेस्रो र चौथो उडानसँगै भारतीय टोलीले प्रभावित जलविद्युत् सुरुङहरूको स्थलगत अध्ययन तथा खोज तथा उद्धारका लागि आवश्यक प्राविधिक तयारी थालेको थियो। सुरुङभित्र जमेको पानी, माटो तथा भग्नावशेष हटाउने र जोखिम मूल्यांकन गर्ने काममा यस्तो विशेषज्ञता महत्वपूर्ण मानिएको छ।
भारतले बाढीबाट ज्यान गुमाएका व्यक्तिको पहिचानमा समेत सहयोग गरेको छ। चौथो पटकको सहयोग सँगै फरेन्सिक विशेषज्ञ र डीएनए विश्लेषणका लागि आवश्यक उपकरण नेपाल पठाइएको छ। यसले पहिचान हुन नसकेका शवको वैज्ञानिक परीक्षण तथा परिवारलाई मृतकको पहिचान पुष्टि गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सडक र पुल सम्पर्क पुनःस्थापनामा सहयोग
बाढीका कारण सडक तथा पुलहरूमा ठूलो क्षति पुगेपछि प्रभावित क्षेत्रमा आवागमन पुनःस्थापित गर्नु तत्कालको अर्को ठूलो चुनौती बनेको छ। यसका लागि भारतले राहत सामग्रीसँगै पुल निर्माणका उपकरणसमेत उपलब्ध गराएको छ।
भारतबाट १६ वटा ट्रकमार्फत २३० फिट लामो सिंगल लेन मोड्युलर स्टिल ब्रिज निर्माणका लागि आवश्यक उपकरण नेपाल ल्याइएको छ। साथै, थप सातवटा बेली ब्रिज स्थापनाका लागि आवश्यक उपकरण उपलब्ध गराउने र त्यसका लागि प्राविधिक टोलीसमेत पठाउने जानकारी भारतले दिएको छ।
बाढीले धेरै पुल तथा सडक संरचना बगाएपछि दुर्गम तथा प्रभावित बस्तीमा राहत पुर्याउनसमेत कठिनाइ भइरहेको अवस्थामा यस्ता अस्थायी पुलको निर्माणले सडक सम्पर्क पुनःस्थापनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विपद्मा देखिएको छिमेकीपन
प्राकृतिक विपद्को समयमा छिमेकी मुलुकबाट प्राप्त सहयोगलाई केवल राहत सामग्रीको परिमाणसँग मात्र जोडेर हेर्न सकिँदैन। उद्धारका लागि प्राविधिक जनशक्ति, स्वास्थ्यकर्मी, फरेन्सिक विज्ञ, डीएनए परीक्षणका उपकरण र भौतिक पूर्वाधार पुनःस्थापनाका सामग्री पठाइनुले सहयोगको दायरा फराकिलो रहेको देखाउँछ।
नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध राजनीतिक तथा कूटनीतिक तहमा मात्र सीमित छैन। खुला सीमा, पारिवारिक सम्बन्ध, व्यापार, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन, धर्म तथा संस्कृतिले दुई देशका नागरिकलाई पुस्तौँदेखि जोड्दै आएको छ। यही कारण नेपालमा विपद् आउँदा भारतबाट प्राप्त सहयोगलाई जनस्तरमा समेत विशेष अर्थका साथ हेर्ने गरिन्छ।
नेपाल–भारत सम्बन्धलाई प्रायः ‘रोटी–बेटीको सम्बन्ध’ भन्ने गरिन्छ। सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकबीच विवाह, पारिवारिक नाता, व्यापार तथा सामाजिक आवतजावत लामो समयदेखि चलिआएको छ। नेपाल र भारतका विभिन्न भूभागमा भाषा, खानपान, भेषभूषा र चाडपर्वमा समेत समानता पाइन्छ।
धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्ध पनि दुई देशबीचको सम्बन्धको बलियो आधार हो। नेपालको पशुपतिनाथ, जनकपुरधाम, मुक्तिनाथ र लुम्बिनीसँग भारतका नागरिकको गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्ध छ। त्यस्तै भारतको अयोध्या, वाराणसी, बोधगयालगायतका धार्मिक स्थलसँग नेपाली नागरिकको पनि लामो समयदेखिको सम्बन्ध रहँदै आएको छ।
जनकपुर र अयोध्याबीचको धार्मिक सम्बन्धलाई सीता–रामको वैवाहिक सम्बन्धसँग जोडेर हेर्ने परम्परा आज पनि उत्तिकै जीवन्त छ। पशुपतिनाथ र वाराणसीको धार्मिक सम्बन्ध तथा लुम्बिनी–बोधगयाबीचको बौद्ध सांस्कृतिक सम्बन्धले दुई देशबीचको आध्यात्मिक निकटतालाई अझ बलियो बनाएको छ।
भोटेकोशी बाढीले नेपालमा ठूलो क्षति पुर्याएको समयमा भारतबाट आएको सहयोगले दुई देशबीचको मानवीय सम्बन्धको एउटा पक्षलाई पुनः उजागर गरेको छ। ६८.५ टन राहत सामग्री, उद्धार तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी प्राविधिक जनशक्ति, फरेन्सिक तथा डीएनए विशेषज्ञता र पुल निर्माणका उपकरण—यी सबै सहयोगले विपद्को समयमा आवश्यक पर्ने बहुआयामिक सहकार्यको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
यद्यपि नेपाल–भारत सम्बन्धलाई केवल संकटको समयमा प्राप्त सहयोगका आधारमा मूल्यांकन गर्नु पर्याप्त हुँदैन। दुई देशबीचको सम्बन्ध आर्थिक, सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जनस्तरको लामो सहकार्यमा आधारित छ। त्यसैले विपद्का बेला प्राप्त सहयोगलाई यही व्यापक सम्बन्धको एउटा मानवीय अभिव्यक्तिका रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
नेपालका लागि अहिलेको प्राथमिकता उद्धार, राहत, मृतकको पहिचान, विस्थापितको व्यवस्थापन र क्षतिग्रस्त सडक तथा पुल पुनःस्थापना गर्नु हो। यस अभियानमा मित्रराष्ट्र तथा अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट प्राप्त प्राविधिक र मानवीय सहयोगलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्दै प्रभावित नागरिकलाई सुरक्षित रूपमा सामान्य जीवनमा फर्काउनु नै मुख्य चुनौती हो।
भोटेकोशीको बाढीले ठूलो पीडा र क्षति छोडेको छ। तर संकटका यस्ता क्षणले छिमेकीबीचको सहकार्य, मानवीय संवेदना र आपसी सहयोगको महत्व पनि उजागर गर्छ। भारतको पछिल्लो सहयोग त्यसैको एउटा उदाहरण बनेको छ।
अन्य समाचारहरु
