अब नेपाली फुटबलको भविष्य के होला ?

दिपक बास्तोला

उर्लाबारी, ५ असाेज 

नेपाली फुटबलको भविष्यलाई लिएर पछिल्लो समय खेलाडी, प्रशिक्षक, क्लब व्यवस्थापन र समर्थकहरूबीच गम्भीर चिन्ता बढेको छ।

नेपाली फुटबलको सर्वोच्च नियामक निकाय अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) मा देखिएको नेतृत्व विवाद, घरेलु प्रतियोगिताको अनिश्चितता र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल संस्थासँगको सम्बन्धमा उत्पन्न समस्याले नेपालको फुटबल विकासमा प्रश्न खडा गरेको छ।

विगतमा राष्ट्रिय टोलीले हासिल गरेका उपलब्धि र खेलाडीले देखाएको संघर्षका बाबजुद फुटबल प्रशासनको अस्थिरताले अब नेपाली फुटबलको भविष्य कता जाने हो भन्ने प्रश्न उठेको छ।

विगतको एन्फा : उपलब्धि र विवादको लामो यात्रा

नेपालमा फुटबलको विकास लामो इतिहास बोकेको विषय हो। राष्ट्रिय फुटबल संघको स्थापना, अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल संस्थासँगको आबद्धता, घरेलु प्रतियोगिताको विस्तार र राष्ट्रिय टोलीको क्षेत्रीय सहभागिताले नेपाली फुटबललाई क्रमशः अगाडि बढाएको छ। तर, एन्फाको इतिहास केवल खेलकुद उपलब्धिमा मात्र सीमित छैन।

नेतृत्व विवाद, आर्थिक पारदर्शितासम्बन्धी प्रश्न, निर्वाचनसम्बन्धी विवाद र सरकारी निकायसँगको टकरावले पनि संस्थाको यात्रालाई प्रभावित पार्दै आएको समाचार विश्लेषणहरूमा उल्लेख छ।

नेपाली फुटबलमा सन् २०२१ को साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल यात्रा उल्लेखनीय उपलब्धिका रूपमा रह्यो। यसले नेपाली खेलाडीमा क्षमता र प्रतिस्पर्धात्मक सम्भावना रहेको देखायो। तर, यस्ता उपलब्धिलाई निरन्तरता दिन नियमित घरेलु प्रतियोगिता, बलियो क्लब संरचना, दक्ष प्रशिक्षक र व्यवस्थित खेलाडी विकास आवश्यक हुन्छ।

फुटबलको विकास राष्ट्रिय टोलीले मात्र हासिल गर्ने नतिजाबाट मापन हुँदैन। खेलाडीले वर्षभरि प्रतिस्पर्धा गर्न पाउने अवसर, क्लबको आर्थिक स्थायित्व, युवा प्रतिभाको उत्पादन र खेलकुद प्रशासनको विश्वसनीयता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

वर्तमान संकट : एन्फा र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्बीचको विवाद

सन् २०२६ मा एन्फा र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) बीचको विवादले नेपाली फुटबललाई गम्भीर मोडमा पुर्‍याएको छ। सार्वजनिक रिपोर्टअनुसार, एन्फाको निर्वाचन प्रक्रिया र संस्थागत अधिकारलाई लिएर विवाद बढ्दै गएको थियो। मार्च २०२६ मा राखेपले एन्फाको कार्यसमितिमाथि कारबाही गरेपछि FIFA र AFC को ध्यान यस विषयमा केन्द्रित भएको रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।

जुन २४, २०२६ मा FIFA ले एन्फालाई निलम्बन गरेको समाचार सार्वजनिक भयो। रिपोर्टहरूका अनुसार निलम्बनको मुख्य आधार फुटबल संघको स्वायत्ततामा तेस्रो पक्षको हस्तक्षेपसम्बन्धी विषय थियो। यो नेपाली फुटबलको प्रशासनिक इतिहासमा गम्भीर घटनाका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

यद्यपि एन्फा र सरकारी निकायबीचको विवादलाई बुझ्दा दुवै पक्षका कानुनी दाबी, FIFA का नियम र सम्बन्धित आधिकारिक निर्णयहरूलाई अलग–अलग अध्ययन गर्न आवश्यक हुन्छ। कुनै पक्षको आरोप वा दाबीलाई स्वतः अन्तिम प्रमाणित निष्कर्ष मान्नु उचित हुँदैन।

घरेलु लिग रोकिँदा खेलाडीको भविष्य अन्योलमा

नेपाली फुटबलको वास्तविक आधार घरेलु प्रतियोगिता हो। राष्ट्रिय टोलीमा खेल्ने खेलाडीले आफ्नो क्षमता विकास गर्ने मुख्य अवसर क्लब फुटबलबाट प्राप्त गर्छन्। तर, पछिल्ला वर्षहरूमा A डिभिजन, B डिभिजन र अन्य प्रतियोगिताको नियमिततामा समस्या देखिएको छ।

द काठमाडौँ पोस्ट ले जुलाई ३०, २०२६ मा प्रकाशित रिपोर्टमा FIFA निलम्बन र घरेलु लिगको अनिश्चितताका कारण नेपाली खेलाडीहरू रोजगारी तथा भविष्यको खोजीमा विदेश जान थालेको विषय उठाएको छ। प्रतियोगिता नियमित नहुँदा खेलाडीको खेल जीवन र आर्थिक सुरक्षामा असर पर्ने चिन्ता पनि रिपोर्टमा उल्लेख छ।

घरेलु प्रतियोगिता रोकिँदा यसको असर राष्ट्रिय टोलीमा मात्र होइन, क्लब, प्रशिक्षक, रेफ्री, प्राविधिक कर्मचारी र फुटबलसँग जोडिएका अन्य व्यक्तिमा पनि पर्न सक्छ। खेलाडीका लागि नियमित खेल, पारिश्रमिक र व्यावसायिक वातावरण आवश्यक हुन्छ। लामो समयसम्म प्रतियोगिता अनिश्चित हुँदा नयाँ पुस्ताका खेलाडीले आफ्नो भविष्य अन्य क्षेत्रमा खोज्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

एन्फाको नेतृत्व : अब बहस व्यक्ति होइन, प्रणालीमा हुनुपर्छ

नेपाली फुटबलको वर्तमान संकटपछि एन्फाको नेतृत्व र व्यवस्थापनबारे बहस स्वाभाविक रूपमा बढेको छ। तर, नेतृत्वको मूल्याङ्कन गर्दा कुनै एक व्यक्ति वा समूहलाई मात्र दोष लगाउनुको सट्टा संस्थाको कार्यसम्पादन, निर्णय प्रक्रिया, आर्थिक व्यवस्थापन र जवाफदेहितालाई हेर्न आवश्यक हुन्छ।एन्फामा जो नेतृत्वमा आए पनि उसले फुटबलको दीर्घकालीन विकासका लागि स्पष्ट योजना सार्वजनिक गर्नुपर्छ।

घरेलु लिगको क्यालेन्डर, युवा खेलाडी विकास, महिला फुटबल, प्रशिक्षक तालिम, रेफ्री विकास र क्लबको आर्थिक व्यवस्थापनमा सुधारका ठोस कदम आवश्यक छन्। एन्फाको आर्थिक व्यवस्थापनबारे उठ्ने प्रश्नहरूको सम्बन्धमा प्रमाणमा आधारित छानबिन र पारदर्शी सार्वजनिक जानकारी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। आरोप, अनुसन्धान र प्रमाणित निष्कर्षबीचको अन्तरलाई समाचार तथा सार्वजनिक बहसमा स्पष्ट राख्नुपर्छ।

अब नेपाली फुटबललाई कस्तो सुधार आवश्यक छ ?

नेपाली फुटबलको वर्तमान समस्यालाई समाधान गर्न तत्कालीन र दीर्घकालीन दुवै प्रकारका कदम आवश्यक देखिन्छ।
१. संस्थागत विवादको समाधान : एन्फा र राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्बीचको विवादलाई कानुनी स्पष्टता, संवाद र FIFA का नियमसँग समन्वय हुने प्रक्रियाबाट समाधान गर्नुपर्छ।
२. घरेलु प्रतियोगिताको नियमितता : A, B र C डिभिजनलगायतका प्रतियोगिताको दीर्घकालीन क्यालेन्डर निर्माण गरी क्लब र खेलाडीलाई निश्चित वातावरण दिनुपर्छ।
३. खेलाडीको सुरक्षा र भविष्य : खेलाडीको पारिश्रमिक, प्रशिक्षण, स्वास्थ्य सेवा र व्यावसायिक करिअरलाई प्राथमिकता दिने नीति आवश्यक छ।
४. युवा प्रतिभाको विकास : विद्यालय, स्थानीय तह र जिल्ला स्तरबाट प्रतिभावान् खेलाडी पहिचान गरी नियमित प्रशिक्षण र प्रतियोगिताको अवसर दिनुपर्छ।
५. आर्थिक पारदर्शिता : एन्फाको बजेट, खर्च, प्रायोजन र विकास कार्यक्रमसम्बन्धी विवरणलाई स्पष्ट र परीक्षणयोग्य बनाउने प्रणाली बलियो बनाउनुपर्छ।
६. महिला फुटबलको निरन्तरता : नेपाली महिला खेलाडीले प्राप्त गरेका उपलब्धिलाई कायम राख्न नियमित प्रतियोगिता, प्रशिक्षण र आवश्यक पूर्वाधारमा लगानी बढाउनुपर्छ।

निष्कर्ष : नेपाली फुटबलको भविष्य कता ?

नेपाली फुटबल अहिले प्रशासनिक विवाद र प्रतियोगितासम्बन्धी अनिश्चितताका कारण चुनौतीपूर्ण अवस्थामा रहेको सार्वजनिक रिपोर्टहरूले देखाएका छन्। FIFA निलम्बन, घरेलु लिगमा अवरोध र खेलाडीको भविष्यप्रतिको चिन्ता नेपाली फुटबलको विकासमा गम्भीर विषय हुन्। तर, नेपाली फुटबलको भविष्यबारे अन्तिम निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा संकट समाधानका लागि चालिने कदम र त्यसको कार्यान्वयनलाई हेर्नु आवश्यक छ। फुटबल समर्थकहरूले नेतृत्वसँग प्रश्न गर्ने अधिकार राख्छन्।

खेलाडीहरूले नियमित प्रतियोगिता र सम्मानजनक व्यावसायिक वातावरणको अपेक्षा गर्नु स्वाभाविक हो। क्लब, प्रशिक्षक, एन्फा र सम्बन्धित सरकारी निकायले पनि आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ।

अब नेपाली फुटबललाई केवल नेतृत्वको बहस होइन, व्यवस्थित योजना, नियमित प्रतियोगिता, आर्थिक पारदर्शिता र खेलाडी केन्द्रित सुधार आवश्यक छ। फुटबलको भविष्य कुनै एक व्यक्तिको निर्णयले मात्र निर्धारण हुँदैन। संस्थागत स्थायित्व र सबै सरोकारवालाको जिम्मेवार सहकार्यले नेपाली फुटबललाई अगाडि बढाउने आधार निर्माण गर्न सक्छ।

आज नेपाली फुटबल समर्थकको मनमा एउटै प्रश्न छ—मैदानमा खेलाडीले देशका लागि पसिना बगाइरहँदा मैदानबाहिरको व्यवस्थापन कहिले सुध्रिने ?यस प्रश्नको जवाफ भाषणमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्ने समय आएको छ।