कार्तिक २४ गते, २०८३ मा प्रकाशित
अर्घाखाँची: जागिरसँगै कृषि उद्यममा भट्टराई परिवार : काफलबासमा एउटा बिरुवाबाट सुरु भएको सुन्तला खेती अहिले ३०० बोटसम्म , सरकारी सेवाको व्यस्तताबीच रामप्रसादको कृषि लगाव, श्रीमती चन्द्रकलाको मेहनतले फस्टाउँदै सुन्तला बगैँचा
-निर्मल के.सी. अर्घाखाँची, अर्घाखाँची डटकम।
अर्घाखाँची । नियमित सरकारी जागिर, पारिवारिक जिम्मेवारी र सामाजिक दायित्वबीच पनि आफ्नै माटोमा मेहनत गरेर राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण बनेको छ, अर्घाखाँचीको भूमिकास्थान नगरपालिका–९, ढिकुरास्थित काफलबासको भट्टराई परिवार।
सन्धिखर्क सदरमुकाम नजिकै रहेर पनि व्यावसायिक कृषि तथा सुन्तला खेतीका दृष्टिले अझै पर्याप्त पहिचान बनाउन नसकेको यस क्षेत्रमा रामप्रसाद भट्टराई र उहाँकी श्रीमती चन्द्रकला भट्टराई (मिरा) ले सुन्तला खेतीलाई आम्दानीको महत्वपूर्ण आधार बनाउँदै आउनुभएको छ।
रामप्रसाद भूमिकास्थान नगरपालिकामा खानेपानी प्राविधिक पदमा कार्यरत हुनुहुन्छ। विभिन्न परियोजना तथा संघसंस्थामा काम गर्दै जिल्ला विकास समितिसम्मको अनुभव बटुल्नुभएका उहाँ हाल नगरपालिकाको नियमित जिम्मेवारीमा हुनुहुन्छ।
कार्यालय समयमा जागिरको जिम्मेवारी पूरा गर्ने र बिहान, साँझ तथा बिदाको समयलाई कृषि कर्ममा उपयोग गर्ने उहाँको दैनिकी बनेको छ। जागिरसँगै कृषि व्यवसायलाई पनि अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने सोचका साथ उहाँले सुन्तला खेतीलाई निरन्तरता दिनुभएको हो।
उहाँको यस कृषि यात्रामा श्रीमती चन्द्रकला भट्टराईको योगदान उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। घरपरिवारको जिम्मेवारी सम्हाल्दै उहाँले सुन्तला बगैँचाको हेरचाहदेखि खेतीपातीका विभिन्न काममा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै आउनुभएको छ।
एउटा बिरुवाबाट सुरु भएको यात्रा, अहिले ३०० सुन्तलाका बोट
भट्टराई परिवारको सुन्तला खेतीको इतिहास करिब चार दशक पुरानो छ। रामप्रसादका पिता दिनानाथ भट्टराईले २०३६ सालमा एउटा सुन्तलाको बिरुवा रोपेर यस खेतीको सुरुवात गर्नुभएको थियो।
त्यही एउटा बिरुवाबाट सुरु भएको प्रयासलाई रामप्रसादले २०५८ सालदेखि थप व्यवस्थित र व्यावसायिक रूपमा विस्तार गर्न थाल्नुभयो। आफ्नो गाउँको माटो र हावापानीमा सुन्तला खेतीको राम्रो सम्भावना देखेपछि उहाँले क्रमशः बिरुवाको संख्या बढाउँदै लैजानुभयो।
हाल उहाँहरूको बगैँचामा साना–ठूला गरी करिब २०० देखि ३०० वटासम्म सुन्तलाका बोट रहेका छन्। तीमध्ये धेरैजसोले उत्पादन दिन थालेका छन् भने केही नयाँ बिरुवा हुर्कने क्रममा छन्।
बगैँचामा स्थानीय जातका सुन्तलासँगै जापानी उन्सु जातलगायत अन्य प्रजातिका सुन्तलासमेत लगाइएको छ। विभिन्न जातका सुन्तलाको उत्पादन, स्वाद र सम्भावनालाई समेत उहाँहरूले परीक्षण तथा विस्तार गर्दै आउनुभएको छ।
सुन्तला खेतीबाट प्राप्त आम्दानीले घरखर्च व्यवस्थापन तथा छोराछोरीको शिक्षामा समेत सहयोग पुग्न थालेको परिवारको अनुभव छ।
श्रीमान् जागिरमा, श्रीमती कृषि कर्ममा : चन्द्रकलाको मेहनतले थपिएको ऊर्जा
रामप्रसाद कार्यालयको जिम्मेवारीमा व्यस्त हुँदा श्रीमती चन्द्रकला बगैँचा र घरपरिवारको व्यवस्थापनमा सक्रिय हुनुहुन्छ। घरको काम, पशुपालन, खेतीपाती र सुन्तला बगैँचाको रेखदेख उहाँको दैनिकी बनेको छ।
४२ वर्षीया चन्द्रकला घरमा रहेका ८८ वर्षीय ससुरा दिनानाथ भट्टराई र ७८ वर्षीया सासू देवकला भट्टराईको स्याहारसुसारमा समेत उत्तिकै जिम्मेवार हुनुहुन्छ।
घरमा रहेका भैँसी तथा बाख्राको हेरचाहसँगै खेतीपाती र सुन्तला बगैँचाको काममा सक्रिय रहनुभएकी चन्द्रकलाले श्रीमान्को कृषि योजनालाई व्यवहारमा उतार्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ।
उहाँको मेहनतले कृषि कर्ममा महिलाको सहभागिता केवल सहयोगी भूमिकामा सीमित नभई परिवारको आर्थिक विकास र व्यावसायिक कृषिको विस्तारमा समेत महत्वपूर्ण हुन सक्छ भन्ने सन्देश दिएको छ।
छोराछोरीको उच्च शिक्षामा कृषि आम्दानीको योगदान
भट्टराई दम्पतीका दुई सन्तान छन्। छोरा मिजास भट्टराई १५ वर्षका हुनुहुन्छ र हाल बुटवलस्थित कालिका माध्यमिक विद्यालयमा व्यवस्थापन विषय अध्ययनरत हुनुहुन्छ।
त्यस्तै, छोरी मनीता भट्टराई चितवनस्थित बोस्टन इन्टरनेसनल कलेजमा छात्रवृत्तिमा बीबीए फाइनान्स विषय अध्ययनरत हुनुहुन्छ।
नियमित जागिरसँगै कृषि व्यवसायबाट समेत आम्दानीको स्रोत विस्तार गर्ने परिवारको प्रयासले छोराछोरीको उच्च शिक्षामा सहयोग पुर्याएको छ।
आफ्नै गाउँमा बसेर जागिर र कृषि दुवैलाई सँगसँगै अगाडि बढाउँदै छोराछोरीलाई उच्च शिक्षा प्रदान गर्न सफल हुनु भट्टराई परिवारको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि हो।
सुन्तलासँगै मौरीपालन, ड्रागन फ्रुट र किवी खेतीमा पनि विस्तार
भट्टराई परिवारले सुन्तला खेतीलाई मात्रै प्राथमिकता दिएको छैन। कृषि क्षेत्रमा सम्भावना भएका अन्य गतिविधिलाई पनि क्रमशः अगाडि बढाउने प्रयास गरेको छ। सुन्तला बगैँचासँगै मौरीपालन, ड्रागन फ्रुट र किवी खेतीमा समेत हात हालेको परिवारले उपलब्ध जमिन र स्रोतको अधिकतम उपयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
एउटै खेतीमा निर्भर नभई विभिन्न कृषि गतिविधि विस्तार गर्ने सोचले परिवारलाई थप कृषि उद्यमतर्फ आकर्षित गरेको छ।
कृषि कर्ममा निरन्तर मेहनत गर्न सके आफ्नै गाउँठाउँमा बसेर पनि आयआर्जनका अवसर सिर्जना गर्न सकिने उहाँहरूको विश्वास छ।
बगैँचामै पुगेर सुन्तला किन्छन् ग्राहक, बजार विस्तार मुख्य चुनौती
सुन्तला उत्पादन हुन थालेपछि बगैँचामै पुगेर सुन्तला खरिद गर्ने ग्राहकसमेत बढ्दै गएको परिवारको अनुभव छ। विशेषगरी सुपादेउराली मन्दिर दर्शनका लागि जिल्लाबाहिरबाट आउने पर्यटक तथा अन्य ग्राहकले पनि बगैँचाबाटै सुन्तला खरिद गर्ने गरेका छन्।
स्थानीय बजारमा सुन्तलाको माग र पहिचान बढ्दै गए पनि उत्पादनको मात्रा विस्तार हुँदै जाँदा बजार व्यवस्थापन अर्को महत्वपूर्ण विषय बन्ने देखिएको छ।
स्थानीय बजारमा मात्रै निर्भर नभई जिल्लाबाहिरका बजारसम्म सुन्तला पुर्याउन सके उत्पादनको उचित मूल्य प्राप्त गर्न सकिने परिवारको अपेक्षा छ। त्यसका लागि बजार पहिचान, बजारीकरण, ढुवानी तथा बिक्री व्यवस्थापनमा थप पहल आवश्यक देखिन्छ।
सरकारी सहयोग र प्राविधिक परामर्शको अपेक्षा
व्यक्तिगत मेहनत र लगानीबाट कृषि व्यवसायलाई अगाडि बढाइरहेको भट्टराई परिवारले कृषि क्षेत्रलाई थप व्यवस्थित बनाउन सरकारका सम्बन्धित निकायको सहयोग आवश्यक रहेको बताएको छ।
विशेषगरी उन्नत तथा गुणस्तरीय बिरुवा, आवश्यक मलखाद, रोग तथा कीरा नियन्त्रणका लागि औषधि, नियमित प्राविधिक परामर्श, तालिम र कृषि विज्ञको सहयोग आवश्यक रहेको उहाँहरूको भनाइ छ।
त्यस्तै, कृषि व्यवसाय विस्तार गर्न चाहने किसानका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण तथा लगानीको व्यवस्था पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको छ। सीमित आर्थिक स्रोतका कारण नयाँ बिरुवा थप्ने, बगैँचा व्यवस्थापन गर्ने र अन्य कृषि गतिविधि विस्तार गर्ने काममा चुनौती रहेको परिवारको अनुभव छ।
स्थानीय तह तथा सम्बन्धित कृषि निकायले किसानको वास्तविक आवश्यकता पहिचान गरी नियमित प्राविधिक सेवा, आवश्यक सामग्री, अनुदान तथा बजार व्यवस्थापनमा सहयोग गर्न सके यस्ता कृषि उद्यमलाई थप विस्तार गर्न सकिने देखिन्छ।
गाउँमै बसेर केही गर्न सकिन्छ भन्ने प्रेरणा
रामप्रसाद र चन्द्रकलाको कृषि यात्रा केवल सुन्तला उत्पादनमा सीमित छैन। नियमित जागिरसँगै कृषि व्यवसायलाई निरन्तरता दिन सकिने, परिवारका सदस्यको संयुक्त मेहनतबाट आम्दानीका स्रोत विस्तार गर्न सकिने र आफ्नै गाउँमा बसेर पनि आत्मनिर्भर बन्ने सम्भावना रहेको सन्देश यस परिवारले दिएको छ।
विदेश वा सहरमा मात्रै अवसर खोज्नुपर्ने सोचबीच आफ्नै माटो, श्रम र सम्भावनालाई सदुपयोग गर्दै अघि बढेको यो प्रयास स्थानीय किसान तथा नयाँ पुस्ताका लागि पनि प्रेरणादायी बन्न सक्छ।
सुन्तलाका बोटमा फल लाग्दै जाँदा भट्टराई परिवारको वर्षौँदेखिको मेहनतले पनि विस्तारै प्रतिफल दिन थालेको छ। अब यसलाई थप व्यवस्थित, व्यावसायिक र दिगो बनाउन परिवारको व्यक्तिगत प्रयाससँगै राज्यका सम्बन्धित निकायको सहयोग पनि उत्तिकै आवश्यक देखिन्छ।
यसै विषयमा अर्घाखाँची डट कमका पत्रकार निर्मल के.सी.ले चन्द्रकला भट्टराई (मिरा) सँग उहाँहरूको पारिवारिक कृषि यात्रा, सुन्तला खेतीको अवस्था, उत्पादन, बजार, समस्या, चुनौती र आगामी योजनाबारे विस्तृत कुराकानी गर्नुभएको छ।
उक्त भिडियो अन्तर्वार्तामा चन्द्रकलाले कृषि कर्ममा आफूले भोगेका अनुभव, सुन्तला खेतीको सम्भावना, सरकारी सहयोगको आवश्यकता र आगामी योजनाबारे खुलेर आफ्ना विचार राख्नुभएको छ।
भट्टराई परिवारको कृषि यात्रा र सुन्तला खेतीको सम्भावना, समस्या तथा आगामी योजनाबारेको विस्तृत भिडियो अन्तर्वार्ता अर्घाखाँची डटकममा हेर्न सकिनेछ।
तस्बिर/भिडियो : निर्मल के.सी.
अर्घाखाँची डटकम (Arghakhanchi.com)
अन्य समाचारहरु
